In de alvleesklier van patiënten met diabetes type 1 bevinden zich nog wel bètacellen. Dat blijkt uit onderzoek gepubliceerd in het Journal of Experimental Medicine. Patiënten met diabetes type 1 hebben een tekort aan insuline, dat normaalgesproken door de bètacellen wordt gemaakt.

In de medische wereld werd altijd aangenomen dat mensen met diabetes type 1 helemaal geen cellen meer hebben die insuline aanmaken. Nu blijkt dat veel mensen die cellen nog wel hebben, alleen zijn ze niet actief. Volgens LUMC-onderzoeker prof. dr. Bart Roep geeft dat hoop op behandeling en genezing”.

Het onderzoek van het Leids Universitair Centrum is mede mogelijk gemaakt door het Diabetes Fonds.

Hoe beïnvloeden erfelijke factoren de reactie op diabetesmedicijnen bij ouderen? Om die vraag te beantwoorden ontvangt onderzoeker Leen ’t Hart van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) een subsidie van 600.000 euro van ZonMw.

De komende vier jaar gaat dr. ing. Leen ’t Hart van de afdeling Moleculaire Celbiologie en de sectie Moleculaire Epidemiologie van het LUMC kijken naar het medicijngebruik, bijwerkingen en complicaties van meer dan vijfduizend oudere patiënten met diabetes type 2. Samen met onderzoekers van de VUmc, de Universiteit Utrecht en de afdeling Ouderengeneeskunde van het LUMC krijgt hij hiervoor de subsidie van het ZonMw-programma Priority Medicines Ouderen.

Medicijngebruik terugdringen
“We willen meer inzicht krijgen in hoe glucoseverlagende middelen bij ouderen werken en wat de invloed van hun genen daarop is”, vertelt ’t Hart. “Op dit moment is het nog niet mogelijk te voorspellen wie goed reageert op een bepaald glucoseverlagend medicijn. Als we daar wel toe in staat zijn, kunnen we bij deze groep mogelijk het medicijngebruik terugdringen.”

Diabetes type 2
Diabetes type 2 is een van de meest voorkomende ziektes bij ouderen. Wanneer de ziekte niet goed behandeld wordt, kunnen complicaties, zoals hart- en vaatziekten, nierschade en blindheid optreden. Behandeling van een nieuwe patiënt begint met glucoseverlagende pillen. Deze middelen werken lang niet bij iedereen goed, waardoor de behandeling niet altijd optimaal is en de patiënt vaak meerdere geneesmiddelen tegelijkertijd moet gebruiken. Daarnaast krijgt een deel van de patiënten last van ongewenste bijwerkingen.
[LUMC]

Er is bij patiënten met diabetes type 2 een grote behoefte aan veilige behandelmethoden die gepaard gaan met gewichtsvermindering. Mark Fineman beschrijft in zijn proefschrift de ontwikkeling en werkingsmechanisme van het nieuwe geneesmiddel exenatide. Hij promoveert op 9 september bij VUmc.

De meeste op dit moment beschikbare bloedsuikerverlagende geneesmiddelen voor diabtespatiënten veroorzaken bijwerkingen als te lage bloedsuikerwaarden (hypoglykemieën) en gewichtstoename. Dit leidt tot een verminderde therapietrouw bij patiënten. Met name de gewichtstoename leidt tot verergering van de al aanwezige risico factoren op hart- en vaatziekten, zoals insulineongevoeligheid, verhoogde bloedvetten en verhoogde bloeddruk. Er is dan ook een grote behoefte aan veilige behandelmethoden die gepaard gaan met gewichtsvermindering.

Het speeksel van de Gila hagedis
Een van deze recent ontwikkelde behandelmethode is exenatide, een medicijn dat is afgeleid van een eiwit dat oorspronkelijk was ontdekt in het speeksel van de Gila hagedis. Deze stof heeft dezelfde werking als het bij de mens voorkomende darmhormoon glucagon-like peptide (GLP)-1. Dit darmhormoon verlaagt de bloedsuiker, stimuleert de insuline afgifte en -aanmaak tijdens de maaltijd en remt het glucose-verhoogt het hormoon glucagon. Daarnaast remt het de maaglediging zodat een versterkt gevoel van verzadiging optreedt en mensen minder eten en daardoor afvallen. De werking van GLP-1 is afhankelijk van de suikerspiegel, zodat er zelden of nooit een hypoglykemie kan optreden. Exenatide heeft de zelfde gunstige effecten echter het voordeel van deze stof is dat het i.t.t. het lichaamseigen GLP-1, niet snel wordt afgebroken.

Ontwikkeling en werkingsmechanisme van exenatide Het proefschrift van Mark Fineman beschrijft de ontwikkeling en werkingsmechanisme van exenatide als behandeling voor diabetes type 2. Inmiddels is het middel beschikbaar in 2 toedieningsvormen: één preparaat voor tweemaal daagse toediening, als injectie onder de huid (vergelijkbaar met de toediening van andere eiwitachtige stoffen zoals bv insuline) en één preparaat dat slechts eenmaal per week hoeft te worden gespoten. Dit laatste is voor patiënten, die normaal gesproken de hele dag met hun diabetes bezig zijn, een enorme stap vooruit. Onlangs werd deze laatste toedieningsvorm van exenatide in Europa goedgekeurd als behandeling voor patiënten met diabetes type 2, bij wie orale bloedsuikerverlagende middelen onvoldoende werken.

280 miljoen mensen
Wereldwijd lijden ongeveer 280 miljoen mensen aan suikerziekte of diabetes mellitus, voornamelijk diabetes type 2, vroeger ook wel ouderdomssuikerziekte genoemd. Op de langere termijn kan deze ziekte schade aan de ogen, de nieren maar ook aan het hart en de bloedvaten veroorzaken. Diabetes ziekte heeft een nadelig effect op de kwaliteit van leven van patiënten en deze hebben tevens in het algemeen een verkorte levensverwachting. De kosten van de ziekte en de complicaties worden momenteel wereldwijd geschat op ongeveer 418 miljard US dollar, en de verwachting is dat dit in 2030 verder zal oplopen tot 516 miljard US dollar.

Promotie M.S. Fineman
Development of immediate and sustained-release formulations of the glucagon-like peptide-1 receptor agonist exenatide for the treatment of patients with type 2 diabetes
Promotoren : prof.dr. M. Diamant en prof.dr. R.J. Heine
Datum : 9 september 2011
Tijd : 13:45 tot 14:45
Locatie : Aula Vrije Universiteit

IWT, het Vlaamse Agentschap voor Innovatie door Wetenschap en Technologie, heeft 1,48 miljoen euro financiële steun toegekend aan reMYND, een biotech spin-off van de K.U.Leuven. ReMYND kan daarmee in de periode 2011-2012 het onderzoek op vlak van diabetes (Type 2 Diabetes Mellitus) versnellen. Dat is bekendgemaakt tijdens de Bio International Convention in Washington.

De onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten van reMYND, dat in 2002 werd opgericht, richten zich op de ontwikkeling van ziektevertragende medicijnen voor patiënten die lijden aan eiwit-misvouwingsaandoeningen zoals Alzheimer, Parkinson en het vermelde type 2 diabetes. In september vorig jaar raakte bekend dat reMYND met het Zwitserse Roche een strategische alliantie heeft aangegaan om een deel van reMYND’s experimentele medicijnen voor parkinson- en alzheimerpatiënten verder te ontwikkelen en te commercialiseren.

Lees verder op HLN.be

DON Prijs 2011, 5000 euro voor onderzoek dr. Barbara Schulte
Stichting Diabetes Onderzoek Nederland (DON) reikte dit jaar voor de tweede maal de DON Prijs uit. De prijs geldt als aanmoediging voor aanstormend onderzoekstalent voor verder fundamenteel onderzoek naar de genezing van diabetes. Dr. Barbara Schulte wist snel te overtuigen met haar onderzoek naar de oorsprong van type 1 diabetes. Dr. Schulte verricht bijzonder verdienstelijk onderzoek en durft buiten de gebaande paden te treden. Niet alleen de keuze van het onderzoek en de methode die gehanteerd wordt maar ook haar gedrevenheid maken haar tot een veelbelovend onderzoeker.

“Dr. Barbara Schulte richt zich specifiek op type 1 diabetes. Zij is ervan overtuigd dat genezing van type 1 diabetes pas echt werkelijkheid kan worden wanneer we meer weten over hoe type 1 diabetes zich ontwikkelt. Zij tracht met haar onderzoek inzicht te verkrijgen in de oorzaak van deze slopende ziekte. Dit sluit naadloos aan bij één van de belangrijkste doelen van stichting DON: het stimuleren van onderzoeken die zijn gericht op genezing van type 1 diabetes,” licht Robin Angelier, bestuurslid stichting DON toe.

Dr. Barbara Schulte studeerde medische biologie en promoveerde in juni 2010 aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Schulte is verbonden aan het Radboud Universiteit Nijmegen Medisch Centrum (RUNMC) en het Nijmegen Centre for Molecular Life Science, afdeling Tumor Immunologie.

Barbara Schulte over haar onderzoek naar het ontstaan van type 1 diabetes: “Type 1 diabetes is een auto-immuunziekte. Dat betekent dat je immuunsysteem cellen van je eigen lichaam aanvalt en kapotmaakt. Normaliter worden door ons immuunsysteem alleen ziekteverwekkers aangevallen en opgeruimd. In het geval van type 1 diabetes worden de insuline-producerende bètacellen ook aangevallen. Bij type 1 diabetes is het immuunsysteem uit balans. Ik denk dat het immuunsysteem uit balans kan raken door bepaalde virussen die de alvleesklier kunnen infecteren. Het immuunsysteem vecht dan tegen het virus maar kan een vergissing maken en vervolgens ook gezonde insuline-producerende cellen van het eigen lichaam kapotmaken.”

Interventie-therapie
“We kunnen mogelijk beter een passende interventie-therapie tegen type 1 diabetes ontwikkelen als we het ontstaan ervan kennen. Als we precies weten waar het misgaat kunnen we namelijk exact op dat punt ingrijpen en type 1 diabetes proberen te voorkómen. Ik onderzoek daarom hoe een witte bloedcel beslissingen neemt om wel of niet actief te worden en probeer inzicht te krijgen hoe de balans in het immuunsysteem wordt bewaard. Er is de afgelopen decennia veel bekend geworden over regulatie van ons immuunsysteem en het wordt steeds duidelijker dat (kleine) fouten in het immuunsysteem bij veel ziekten een belangrijke rol spelen. Mijn onderzoek is gericht op het vinden van de achterliggende oorzaak van de ontwikkeling van type 1 diabetes.”

Humane situatie
Uniek aan dit onderzoek is dat de humane situatie bestudeerd wordt waardoor behaalde resultaten direct op type 1 diabetes in mensen van toepassing zijn. Dikwijls maken onderzoekers gebruik van proefdiermodellen om de onderliggende oorzaak van een ziekte te achterhalen. Ook al bieden dergelijke studies veel inzicht in mogelijke mechanismen, het blijft moeilijk vindingen uit muizenstudies direct te vertalen naar de mens.

Stichting DON Prijs
Het geldbedrag dat gemoeid is met het winnen van de stichting DON Prijs maakt het mogelijk dat dr. Schulte een groot internationaal diabetescongres kan bezoeken, het ISPAD jaarcongres in Miami, Florida. Het thema dit jaar is ‘Mogelijkheden om diabetes en zijn complicaties te voorkomen’. “Ik kan daar mijn onderzoek presenteren, kennismaken met andere toonaangevende diabetes-onderzoekers en mogelijkheden tot samenwerking bespreken. Dit kan een enorme boost geven aan mijn onderzoek naar het ontstaan van type 1 diabetes en daarmee bijdragen aan het vinden van de mogelijke oorzaak”, aldus de winnaar van de DON Prijs 2011.

Over stichting DON
Maarten de Gruyter, zelf diabetespatiënt, richtte in 2006 de stichting Diabetes Onderzoek Nederland (DON) op. Wereldwijd hebben 350 miljoen mensen diabetes. Jaarlijks komen hier alleen al in Nederland 71.000 patiënten bij. Diabetes is een van de meest voorkomende ziekten bij kinderen en tieners. Gedreven door de ambitie om diabetes de wereld uit te helpen, houdt stichting DON zich intensief bezig met fondsenwerving. Al het geld is bestemd voor fundamenteel wetenschappelijk onderzoek dat zich richt op het voorkomen en genezen van deze slopende ziekte, die bekend staat als de belangrijkste oorzaak van nierfalen, blindheid, amputaties van ledematen en hart- en vaatziekten.