Virus gelinkt aan diabetes

diabetesHet veelvoorkomende cytomegalovirus (CMV) is een risicofactor voor het ontwikkelen van type 2 diabetes, ontdekten onderzoekers van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC). Bij ouderen die ooit besmet zijn met het cytomegalovirus, blijkt diabetes 2,4 keer zo vaak voor te komen als bij leeftijdgenoten die het virus misliepen.

Dr. Andrea Maier (Ouderengeneeskunde) en haar collega’s keken naar 549 ouderen die deelnamen aan de Leiden 85-plus Studie. Ouderen die positief scoorden op het cytomegalovirus, kampten met een slechtere bloedsuikerhuishouding en leden significant vaker aan type 2 diabetes. Hoe CMV tot diabetes kan leiden, is nog niet bekend. “Het virus kan zich delen in de bètacellen in de alvleesklier, die insuline produceren”, vertelt Maier. “Mogelijk heeft het virus op die manier rechtstreeks invloed op de suikerhuishouding. Een andere optie is dat het effect indirect is. Een chronische virusinfectie bezorgt het afweersysteem stress, waardoor het mogelijk de eigen bètacellen gaat aanvallen.”

Jongere mensen
De onderzoekers benadrukken dat deze studie is uitgevoerd bij een selecte groep oudste ouderen. “Zij hebben andere, veel belangrijkere risicofactoren – zoals overgewicht en tekort aan beweging – al overleefd, waardoor subtielere factoren als CMV mogelijk duidelijker naar voren komen”, zegt Maier. “Bovendien zijn ouderen gemiddeld langer met CMV besmet geweest, waardoor het virus meer tijd heeft gehad om kwaad aan te richten.” Onderzoek onder jongere mensen moet uitwijzen of ook bij hen een verband bestaat tussen CMV en diabetes.

Sociaal-economische status
CMV wordt overgebracht via lichaamsvocht als urine en speeksel. Van de vijftigjarige Nederlanders is ongeveer 50 procent besmet, en voor elke tien jaar leeftijdsverhoging stijgt dat percentage met 10. Het virus komt vaker voor bij mensen met een lagere sociaal-economische status. “Zij hebben ook om andere redenen meer kans op diabetes”, aldus Maier. “Deze mensen zijn vaker te zwaar en bewegen minder.” De onderzoekers corrigeerden voor deze risicofactoren om uit te sluiten dat ze eigenlijk naar deze achterliggende factoren keken in plaats van naar het virus. “Die correctie bleek nauwelijks effect te hebben op onze bevindingen. Het gaat dus wel degelijk om het cytomegalovirus zelf.”

Vaccinatie
Besmetting met het cytomegalovirus verloopt meestal onopgemerkt; iemand voelt zich hooguit een paar dagen moe en slap. Na besmetting blijft het virus levenslang latent aanwezig. Voor mensen met een verzwakte afweer, bijvoorbeeld na een stamceltransplantatie, en voor ongeboren kinderen kan het virus wél gevaarlijk zijn. Om die reden wordt op dit moment gewerkt aan een CMV-vaccin. “Het zou mooi zijn als daarmee ook de kans op diabetes op oudere leeftijd verkleind wordt”, merkt Maier op.
[LUMC]

Nieuwe genen ontdekt die bloedsuikerspiegel beïnvloeden

insuline injectieEen internationaal team van wetenschappers van onder andere de Vrije Universiteit Amsterdam heeft een groot aantal nieuwe genetische varianten ontdekt die van invloed zijn op glucose- en insulinespiegels in het bloed. Zij publiceren hierover in de laatste uitgave van het prestigieuze tijdschrift Nature Genetics.

Bloedsuikerspiegel
De bloedsuikerspiegel geeft de hoeveelheid glucose – een voedingsstof – in het bloed weer. Insuline is het hormoon dat de bloedsuikerspiegel in een gezond evenwicht houdt. Diabetespatiënten maken te weinig insuline aan of zijn ongevoelig – resistent – voor insuline. Bij meer dan 130 duizend gezonde deelnemers aan dit onderzoek werden in totaal 53, waarvan 38 nieuwe, genetische varianten gevonden die verband houden met glucose en insuline in het bloed. Ruim de helft van die varianten beïnvloedt ook direct het risico op diabetes type 2, de meest voorkomende variant van diabetes – vroeger ‘ouderdomsdiabetes’ genoemd.

Nieuwe resultaten
Voor het onderzoek werd gebruik gemaakt van verschillende technologieën om bij grote aantallen deelnemers meer dan 200.000 verschillende DNA-varianten te meten. VU-hoogleraar Dorret Boomsma: “In deze studie hebben we genetische varianten ontdekt die van invloed zijn op de hoeveelheid glucose en insuline in ons bloed. Een aantal genetische varianten bleek bovendien ook samen te hangen met triglyceride- en HDL-spiegels in bloed. Dat zijn risicofactoren voor hart- en vaatziekten die te maken hebben met het cholesterolgehalte.

Deze belangrijke nieuwe inzichten zijn verkregen door samenwerking tussen grote aantallen onderzoekers en deelnemers, waaronder de deelnemers aan de NESDA (Nederlandse Studie naar Depressie en Angst) en het Nederlands Tweelingen Register (NTR) van de VU en VU medisch centrum. Hoe meer we te weten komen over de biologische processen die ten grondslag liggen aan het glucose- en insulinepeil bij gezonde mensen en over het verband met andere ziekten, hoe beter en gerichter we stofwisselingsziekten als diabetes kunnen voorkomen of behandelen.”
[Vrije Universiteit Amsterdam]

Immuuncel koppelt vetrijk dieet aan diabetes

overgewichtHet immuunsysteem speelt een sleutelrol bij het ontstaan van diabetes. Dat blijkt uit onderzoek van het UMC Utrecht. Een bepaald type immuuncellen vormt de schakel tussen een vetrijk dieet en het begin van diabetes.

Het voorstadium van diabetes is ongevoeligheid voor insuline, het treedt vaak op bij overgewicht. Het lichaam reageert dan niet goed meer op het hormoon insuline. De energiehuishouding raakt verstoord, waardoor na een maaltijd energie niet op de juiste manier wordt opgenomen. Bij muizen blijkt ongevoeligheid voor insuline af te hangen van zogenaamde NK T-cellen die voorkomen in het vetweefsel. Muizen op een vet dieet verliezen NK T-cellen en ontwikkelen insuline¬ongevoeligheid. Bij aangepaste muizen zonder NK T-cellen treedt ook bij een normaal dieet al ongevoeligheid voor insuline op. Onderzoekers van het UMC Utrecht beschrijven dit in het tijdschrift Journal of Clinical Investigation van 6 augustus.

Te veel vet eten
Het onderzoek helpt diabetes te begrijpen. NK T-cellen spelen kennelijk een belangrijke rol bij het ontstaan van insulineongevoeligheid en diabetes. “Wij denken dat deze zogenaamde natural killer T-cellen de schakel zijn tussen een vetrijk dieet en het begin van diabetes”, zegt dr. Eric Kalkhoven van de afdeling Metabole Ziekten van het UMC Utrecht. Samen met dr. Marianne Boes van afdeling Pediatrische Immunologie leidde hij het onderzoek. Promovendus Henk Schipper voerde het onderzoek grotendeels uit. “Door teveel vet te eten, raakt de communicatie tussen vetcellen en de NK T-cellen verstoord. Dat is het begin van insulineongevoeligheid en uiteindelijk diabetes.”

Wetenschappers beschouwen vetweefsel al lang niet meer als alleen opslag van energie. Vetcellen maken hormonen die onze energiehuishouding beïnvloeden. Maar vetcellen doen dat niet alleen. Ze bepalen welke hormonen ze maken door te communiceren met immuuncellen in hun omgeving.

Resultaten gelden ook voor mensen
Bijzonder is dat het onderzoek laat zien dat vetcellen direct communiceren met NK T-cellen. Vetcellen plaatsen stukjes van vetmoleculen aan hun buitenkant. NK T-cellen ‘zien’ dat en reageren daarop. Deze wisselwerking tussen vetcellen en immuuncellen zorgt voor normaal functionerend vetweefsel.

Het onderzoek is vooral in proefdieren uitgevoerd, met aanvullende werk uitgevoerd gebruikmakend van overtollig menselijk vetweefsel. Op basis van deze proeven vermoeden de onderzoekers dat de resultaten ook opgaan bij mensen. Zij vonden in elk geval grote aantallen NK T-cellen in menselijk vetweefsel, en collega-wetenschappers uit Ierland en de VS toonden recent aan dat dikke mensen minder NK T-cellen hebben in hun vetweefsel en dunne mensen juist meer.
[UMC Utrecht]

Kruidenpreparaat heeft mogelijk positieve invloed op diabetes type 2

kruidenmengselEen samenwerkingsverband van Plant Research International, het Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis, Europa Ayurveda Centrum en EuroProxima BV onder leiding van de Wageningen Universiteit voert onderzoek uit naar een traditioneel kruidenpreparaat tegen Diabetes Mellitus type 2.

Het consortium stelt zichzelf als voorwaarde eerst wetenschappelijk te bewijzen dat het middel een positief effect heeft op deze ziekte en wil het preparaat vervolgens als kruidengeneesmiddel in Nederland (en Europa) laten registreren en op de markt brengen. Het project levert uiteindelijk circa 21 fulltime banen op.

Het gaat om een Ayurvedisch kruidenpreparaat, gebaseerd op een hindoeïstische gezondheidsleer uit India. Dit wordt al eeuwen in Aziatische landen toegepast als geneesmiddel. Het middel heeft een glucose- en lipideverlagende werking (cholesterol is een voorbeeld van een lipide) en kan daarmee interessant zijn voor diabetespatiënten. Uit een haalbaarheidsonderzoek is gebleken dat het kruidenpreparaat genoeg potentie heeft voor verder onderzoek.

Klinisch onderzoek
De partners onderzoeken in het project Traditioneel kruidenpreparaat tegen een
moderne volksziekte welke werkzame stoffen de – in Nederland geteelde – 20 kruiden bevatten. Ook wordt gekeken of het preparaat voldoet aan voedselveiligheidseisen. Proefpersonen testen het kruidenpreparaat in een klinische setting volgens de strenge eisen van medisch wetenschappelijk onderzoek. Hierbij wordt naar de klinische effecten van het kruidenpreparaat gekeken. De samenstelling van het preparaat wordt zoveel mogelijk gestandaardiseerd om het als kruidengeneesmiddel te kunnen registreren bij het college ter beoordeling van Geneesmiddelen.

Groei regionale economie
Het project draagt bij aan het versterken van de innovatiekracht en concurrentiepositie van de deelnemende MKB-bedrijven en aan het versterken van de kennispositie van de Wageningen Universiteit en het Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis. Bovendien stimuleert het de groei van de regionale economie op het gebied van Food en Health, met name gericht op preventieve gezondheid. Het kan een kostenbesparing opleveren voor de gezondheidszorg.

EFRO-subsidie
De samenwerkende partners Wageningen Universiteit, Plant Research International Dienst Landbouw Onderzoek PLO/PRI (Wageningen), Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis (Nijmegen), Europa Ayurveda Centrum (Witharen) en EuroProxima BV (Arnhem) ontvangen voor het project Traditioneel kruidenpreparaat tegen een moderne volksziekte bijna € 407.000 subsidie uit het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO), ruim € 52.000 van de provincie Overijssel en circa € 59.000 van het Rijk. De partners investeren zelf bijna € 518.000.
[Persbericht Provincie Gelderland]