Overgewicht èn diabetes: meer darmcellen

overgewichtMensen met ernstig overgewicht (obesitas) en suikerziekte (diabetes type 2) hebben meer cellen in hun dunne darm. Deze vondst zou kunnen verklaren waarom mensen met overgewicht en diabetes na het eten een hoger suikergehalte in het bloed krijgen dan mensen met overgewicht maar zonder diabetes.

Arts-onderzoeker Froukje Verdam van de afdeling chirurgie van het Maastricht UMC+ ontdekte de aanwezigheid van extra darmcellen. Verdam onderzoekt nog of mensen met obesitas en diabetes moeilijker afvallen doordat de extra cellen meer suiker opnemen: “Het hogere suikergehalte in het bloed na de maaltijd is karakteristiek voor diabetes. We denken dat mensen met extra darmcellen meer suiker opnemen. Bij dieren met extra darmcellen gebeurt dat namelijk ook. Wellicht verklaart het hebben van meer darmcellen het hogere suikergehalte in het bloed.”

De vraag is waarom de darm van mensen met diabetes meer darmcellen bevat. Verdam kan hier alleen over speculeren: “Het suikergehalte in het bloed van mensen met diabetes is te hoog. Op de plek waar deze suiker nodig is, in de spieren, heerst echter een tekort. Het kan zijn dat de spieren aan de hersenen een signaal geven over dit tekort. De hersenen manen op hun beurt de darm om meer voedsel op te nemen. Mogelijk maakt de dunne darm hierom extra cellen aan.”

De onderzoekers ontdekten de extra darmcellen doordat deze stoffen afgeven in het bloed. Eén stof, citrulline, is een maat voor het aantal darmcellen (of enterocyten). De andere stof, I-FABP, geeft weer hoe snel nieuwe darmcellen oudere exemplaren vervangen. Het gehalte van beide stoffen is hoger bij mensen met obesitas en diabetes vergeleken met mensen met obesitas maar zonder diabetes.

Recent blijkt steeds meer hoe belangrijk de rol van de dunne darm is bij diabetes. De nieuwste medicijnen tegen diabetes beïnvloeden bijvoorbeeld darmhormonen. Ook chirurgische ingrepen voor mensen met ernstig overgewicht, zoals een maagband of een omleiding van een deel van de dunne darm, hebben een positief effect op diabetes. Op lange termijn laten beide operaties vergelijkbare positieve effecten op diabetes zien, maar met een omleiding van de dunne darm bereiken patiënten sneller resultaat. De hormonen die de eetlust, de opname en verwerking van suiker beïnvloeden, zijn betrokken bij deze verbetering. Verdam: “Mogelijk komt het snellere effect van de omleiding doordat we in één keer een stuk darm omzeilen en zo een deel van deze extra cellen uitschakelen. De omzeilde cellen kunnen immers geen suiker en voeding meer opnemen.”

De ontdekking van Verdam is onderdeel van haar promotie-onderzoek naar de rol van de darm bij obesitas en diabetes type 2, onder leiding van professor Buurman, professor Greve, dr. Bouvy en dr. Rensen. Het onderzoek kwam tot stand dankzij de medewerking van mensen met ernstig overgewicht die een operatieve ingreep ondergingen, zoals een maagband of een omleiding van een deel van de dunne darm. De Transnationale Universiteit Limburg, een samenwerking tussen de Universiteit Maastricht en het Limburgs Universitair Centrum te Hasselt, sponsort dit onderzoek.

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie WHO hadden in 2010 wereldwijd meer dan 1,5 miljard volwassenen overgewicht. In 2015 zal dit aantal naar verwachting tot 2,3 miljard stijgen. Van hen hebben meer dan 700 miljoen mensen ernstig overgewicht ofwel obesitas. Momenteel lijden 366 miljoen mensen aan diabetes. Wereldwijd sterft elke zeven seconden een van hen.
[Maastricht UMC+]

600.000 euro subsidie voor diabetesonderzoek ouderen

diabetesHoe beïnvloeden erfelijke factoren de reactie op diabetesmedicijnen bij ouderen? Om die vraag te beantwoorden ontvangt onderzoeker Leen ’t Hart van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) een subsidie van 600.000 euro van ZonMw.

De komende vier jaar gaat dr. ing. Leen ’t Hart van de afdeling Moleculaire Celbiologie en de sectie Moleculaire Epidemiologie van het LUMC kijken naar het medicijngebruik, bijwerkingen en complicaties van meer dan vijfduizend oudere patiënten met diabetes type 2. Samen met onderzoekers van de VUmc, de Universiteit Utrecht en de afdeling Ouderengeneeskunde van het LUMC krijgt hij hiervoor de subsidie van het ZonMw-programma Priority Medicines Ouderen.

Medicijngebruik terugdringen
“We willen meer inzicht krijgen in hoe glucoseverlagende middelen bij ouderen werken en wat de invloed van hun genen daarop is”, vertelt ’t Hart. “Op dit moment is het nog niet mogelijk te voorspellen wie goed reageert op een bepaald glucoseverlagend medicijn. Als we daar wel toe in staat zijn, kunnen we bij deze groep mogelijk het medicijngebruik terugdringen.”

Diabetes type 2
Diabetes type 2 is een van de meest voorkomende ziektes bij ouderen. Wanneer de ziekte niet goed behandeld wordt, kunnen complicaties, zoals hart- en vaatziekten, nierschade en blindheid optreden. Behandeling van een nieuwe patiënt begint met glucoseverlagende pillen. Deze middelen werken lang niet bij iedereen goed, waardoor de behandeling niet altijd optimaal is en de patiënt vaak meerdere geneesmiddelen tegelijkertijd moet gebruiken. Daarnaast krijgt een deel van de patiënten last van ongewenste bijwerkingen.
[LUMC]

Online cursus helpt ouders van tieners met diabetes

kinderdiabetesEen puber met diabetes: dat betekent extra zorgen en ruzies in het gezin. En extra gezondheidsrisico voor de jongere zelf, ook in de jaren daarna. Reden voor VUmc om een online cursus voor ouders te ontwikkelen: www.mijntienerheeftdiabetes.nl. Het onderzoek is mogelijk gemaakt door het Diabetes Fonds.

De nieuwe online cursus voor ouders van diabetestieners vult een groot gat in de markt. Want tieners vergeten liever even dat ze diabetes hebben en nemen de behandeling vaak niet bepaald serieus. Tot wanhoop van de ouders, die echt niet meer weten wat ze met hun tiener aan moeten.

Ontkenning van diabetes
Ouders weten maar al te goed hoe hoge bloedsuikers een grote kans geven op schade aan ogen, nieren en het zenuwstelsel. In de puberteit moet je als ouders leren om je kind los te laten. Maar hoe doe je wanneer je puber in de diabetesontkenning schiet en zich niet druk maakt om zijn bloedsuiker? Hoe geef je een jongere toch de vrijheid om volwassen te worden?

Aandacht voor ouders
Maartje de Wit, wetenschappelijk onderzoeker van VUmc, kreeg van het Diabetes Fonds geld voor het ontwikkelen van de cursus www.mijntienerheeftdiabetes.nl. De Wit: “Tot nu toe is er altijd veel aandacht voor de tieners zelf. Maar heel weinig voor hun ouders. We hopen dat deze cursus hen steunt bij de problemen waar ze tegenaan lopen”. Via de cursus krijgen de ouders informatie over verschillende manieren om met pubers om te gaan, inzicht in hun eigen manier van opvoeden, en concrete adviezen om hun situatie te verbeteren.
[Diabetes Fonds]

Risico op diabetes is flink terug te brengen

Door goede voeding en regelmatig bewegen is de kans op diabetes type 2 met de helft terug te brengen, zo bleek vier jaar geleden uit een grootschalig onderzoek van de Universiteit Maastricht. Vier jaar na het onderzoek blijkt nu dat de deelnemers nog steeds gezonder zijn dan mensen die niet aan het onderzoek deelnamen. Reden voor het Diabetes Fonds om de komende drie jaar opnieuw 300.000 euro te besteden aan de introductie van het zogeheten Slim-programma, vanwege de veelbelovende resultaten.

Leefstijlprogramma heeft jaren effect
Tijdens de Maastrichtse studie kregen 150 mensen zes jaar lang met enige regelmaat voedingsadviezen op maat, ze deden bovendien wekelijks mee aan een sportprogramma onder begeleiding van een bewegingswetenschapper. Ook vier jaar na de beëindiging van het onderzoek zijn de deelnemers lichamelijk fitter en hebben ze bijna de helft minder kans op het krijgen van het metabool syndroom dan mensen die niet aan het onderzoek hebben deelgenomen. Bij dit syndroom heeft iemand drie van de vijf aandoeningen hoge bloeddruk, diabetes, hoog cholesterol, overgewicht en eiwit in de urine.

Van onderzoek naar praktijk
Het Diabetes Fonds, financier van diabetesonderzoek, besteedt de komende drie jaar opnieuw 300.000 euro aan de introductie van het zogeheten SLIM-programma. Negentig huisartsen, fysiotherapeuten en diëtisten gaan de komende drie jaar in Apeldoorn aan de slag met driehonderd mensen met een hoog risico op diabetes type 2. Onderzoekers van de Wageningen Universiteit begeleiden de studie. Ze doen dat in samenwerking met de GGD Gelre-IJSSEL, Universiteit Maastricht, en het RIVM. Als het SLIM-programma opnieuw effectief blijkt te werken, volgt verdere implementatie in de rest van Nederland, verwacht het Diabetes Fonds.

Mooi resultaat
Professor Ellen Blaak, Universiteit Maastricht: ‘ Het is een mooi resultaat. Het onderzoek toont aan dat de combinatie voedingsadviezen op maat en bewegen een belangrijke leefstijlinterventie is om diabetes type 2 te voorkomen. En daarmee heb je dus ook een aanzienlijk minder grote kans op ernstige complicaties van diabetes, zoals een hartinfarct.’

Professor Edith Feskens, Wageningen Universiteit: ‘Na vier jaar hadden de deelnemers de helft minder diabetes dan de controlegroep. Dit laat zien dat dit leefstijlprogramma niet alleen op korte termijn effect heeft, maar veel langer doorwerkt. We zijn blij dat het Diabetes Fonds een vervolgtraject mogelijk maakt, want daarmee kunnen we het onderzoek naar de praktijk brengen.’
[Maastricht Universiteit]

Diabetesvereniging Nederland: Excellente diabeteszorg is kostenbesparend

geldDVN reageert op rapport ‘Diabeteszorg in Nederland: Betere gezondheid, meer welvaart’
Op 14 november 2011, Wereld Diabetesdag, maakte Novo Nordisk de resultaten bekend van een onderzoek naar de mogelijkheden om de kostenstijging voor diabeteszorg te beteugelen. Het onderzoek is uitgevoerd door bureau Booz&Co en oud-minister van Volksgezondheid dr. Ab Klink.

Als grote kostenposten worden genoemd therapie-ontrouw en het sneller optreden van complicaties, belemmeringen op de arbeidsmarkt en in de samenwerking tussen eerste- en tweedelijnszorg. Door de juiste prikkels te geven, dienen deze blokkades te worden geslecht. Dan is de weg vrij om anderhalf tot twee miljard euro te besparen in 2020.

Het rapport doet aanbevelingen hoe die diabeteszorg vorm kan krijgen zonder kwaliteitsverlies. Het rapport schat de kosten voor diabeteszorg momenteel op twee tot drie miljard euro per jaar. Het verlies aan arbeidsuren wordt geschat op vijf tot zes miljard euro.

Oplossingen zijn: het geven van economische prikkels tot het anders organiseren van de zorg in eerste en tweede lijn. Het betrekken van werkgevers, UWV en participatieve zorg in het aan het werk houden van mensen met diabetes. Het stimuleren van het sociale netwerk van patiënten om de behandeling vol te kunnen houden. En: het toegankelijker maken van de markt voor behandelingen die de patiënt gemak brengen.

Reactie DVN
DVN onderschrijft de bevindingen van harte en pleit voor spoedige invoering zodat de besparingen zo snel mogelijk van de grond komen. Goede zorg hoeft zeker niet duur te zijn, Diabetesvereniging Nederland stelt zelfs: ‘excellente diabeteszorg is kostenbesparend’. In haar werk benadrukt DVN dat ook al.

In het onderzoeksrapport wordt het patiëntenportaal ‘Mijn Zorgpagina’, een initiatief van DVN genoemd als een belangrijk instrument in de strijd voor excellente en betaalbare gezondheidszorg. Dat is precies de visie waarmee dit instrument is opgezet. Daarbij heeft DVN recent al de aandacht gevestigd op diabetes in het arbeidsproces via haar brochure ‘Diabetes werkt!’, in een samenwerkingsverband met onder andere arbo-artsen.

Diabetes als economische sluipmoordenaar
Diabetesvereniging Nederland reageerde op woensdag 9 november 2011 al op het onderzoek van Maurice de Hond, waaruit blijkt dat Nederland een stijging van de kosten van gezondheidszorg verwacht. Directeur Maarten Ploeg: “Als patiëntenorganisatie zijn wij ons bewust van de kosten voor zorg. DVN richt zich onder andere op verlaging van de kosten die gemaakt worden door mensen met diabetes, bijvoorbeeld door onze gesprekken met zorgverleners en zorgverzekeraars en bij onze achterban.” De volledige reactie leest u hier.
[Diabetesvereniging Nederland]

Oproep diabetesprojecten voor DESG-educatieprijs 2012

diabetes bloedglucoseKomend voorjaar wordt voor de derde keer de DESG-educatieprijs uitgereikt. Iedereen kan diabetesprojecten voordragen om te worden genomineerd voor deze eervolle onderscheiding. In 2007 ging de prijs naar Langerhans en in 2009 naar het Diabetes Interactief Educatie Programma (DIEP). De prijswinnaar wordt bekendgemaakt tijdens de Nationale Diabetes Dag op 30 maart 2012 in de Utrechtse Jaarbeurs.

De DESG-educatieprijs is een initiatief van de Stichting Diabetes Education Study Group (DESG) Nederland om projecten, groepen of instellingen (dus geen individuen) te eren die zich op uitzonderlijke wijze hebben onderscheiden op het gebied van diabeteseducatie. De prijs wordt elke twee jaar uitgereikt. De DESG Nederland werd in 1982 opgericht met als doel scholing van diabetesprofessionals te initiëren en verder uit te bouwen, om zo de kwaliteit van de begeleiding van mensen met diabetes mellitus te verbeteren. Hiertoe worden studiebijeenkomsten en nascholingscursussen georganiseerd voor medische en paramedische beroepsgroepen.

De DESG-educatieprijs bestaat uit een geldbedrag van vijfduizend euro, een oorkonde en een beeldje van Isabel Ruys-Dudok van Heel. Om voor de prijs in aanmerking te komen moet worden voldaan aan de volgende criteria:

  • Verbetering: het gaat om structurele verbetering van diabeteseducatie.
  • Verbreding en verdieping: de centrale rol van educatie in de behandeling van diabetes komt op bijzondere wijze tot uitdrukking. Het kan hierbij gaan om educatie van patiënten – individueel of in groepsverband – of ‘education permanente’ van beroepsgroepen.
  • Vernieuwing: de educatie-activiteit heeft een blijvende invloed op de diabeteszorg, of heeft een sterke potentie om dat te bereiken.

[EADV]

Promotie: Nader inzicht in effecten bloeddrukverlagers bij diabetes en nierziekte

nierenPatiënten met diabetes type 2 en nierziekten krijgen veel bloeddrukverlagers (waaronder angiotensine receptor blokkers; ARB’s) voorgeschreven. Het tijdig voorspellen van het effect van deze middelen kan helpen de therapie te verbeteren. UMCG-promovendus Frank Holtkamp verrichtte onderzoek op dit terrein. Het levert inzichten op waarmee de behandeling met ARB’s beter op de individuele patiënt kan worden afgestemd.

Om complicaties op de lange termijn te voorkomen, moet behandeling met ARB’s niet alleen gericht zijn op bloeddrukverlaging, maar ook op vermindering van eiwituitscheiding in de urine, zo stelt Holtkamp vast. Na de start van de behandeling met ARB’s kan de nierfunctie van de patiënt verminderen. Dit is een voorspeller voor de werkzaamheid en hoeft daarom geen aanleiding te zijn om de dosis te verlagen, of te stoppen met de behandeling, concludeert de promovendus. Overigens moet dan wel zeker zijn dat de verminderde nierfunctie is toe te schrijven aan de start van de behandeling. Een mogelijke bijwerking van behandeling met ARB’s is een verhoogde kaliumspiegel in het bloed. Dit geeft op lange termijn een risico op hart- en vaatziekten, dus hier moet goed op worden toegezien.

Tot slot blijkt dat het risico op beschadiging van de nieren en het hart- en vaatstelsel afneemt, wanneer de patiënt tijdens de behandeling met ARB’s zijn zoutinname vermindert.

Curriculum Vitae
Frank Holtkamp (Emmen, 1974) studeerde farmacie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij verrichtte zijn onderzoek bij de afdeling Klinische Farmacologie van het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG). Het onderzoek werd mede gefinancierd door het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen, waar Holtkamp gedurende zijn promotie werkzaam was en ook na zijn promotie werkzaam blijft. De titel van het proefschrift luidt: “Predicting and improving individual long-term outcome in patients with diabetes and nephropathy: Determinants of response to RAAS inhibition”.

Frank Holtkamp promoveert 23 november aan het UMCG.
[UMCG]

Overgewichtdiabetes te vaak verkeerd gediagnosticeerd

overgewichtDiëtist en schrijfster Harriët Verkoelen:
Overgewichtdiabetes te vaak verkeerd gediagnosticeerd
In 2025 hebben 1,3 miljoen Nederlanders diabetes
Steeds meer mensen in Nederland krijgen diabetes. Naar verwachting stijgt het aantal mensen met suikerziekte de komende jaren met 80%. Dit houdt in dat er in 2025 1,3 miljoen mensen in Nederland met diabetes zijn. Harriët Verkoelen, schrijfster van het boek ‘Andere gezonde voeding’ is diëtist en diabetesverpleegkundige met 25 jaar ervaring en meent dat de cijfers drastisch omlaag moeten en kunnen. Tijdens de Diabetesweek van 15 t/m 20 november, vraagt Verkoelen aandacht voor de verkeerde diagnose en behandeling van ‘overgewichtdiabetes’.

Koolhydraatarm dieet
Door de misverstanden over diabetes wordt er door diëtisten en specialisten vaak verkeerd voedingsadvies gegeven. Overgewichtdiabetes wordt foutief gelijk gesteld aan ‘ouderdomsdiabetes’. Het schrijnende is dat overgewichtdiabetes een geheel andere behandeling nodig heeft, namelijk een koolhydraatarm dieet. Harriët Verkoelen wil de diabeteszorg verbeteren door haar ervaring met diabetespatiënten te delen en misverstanden over diabetes uit de wereld te helpen zodat patiënten de juiste zorg krijgen. “Willen we een gezonde voeding waarbij de bloedsuikers alleen maar binnen de grenzen gehouden kunnen worden door een handvol pillen of zelfs insuline-injecties? Of adviseren we een voeding waarbij de bloedsuikers bijna als vanzelf binnen de grenzen blijven zonder medicijnen zodat patiënten zich een stuk beter voelen?” aldus Harriët Verkoelen.

Overgewichtdiabetes verdient eigen naam
In de praktijk worden er twee typen diabetes onderscheiden: diabetes type 1 en diabetes type 2. Bij diabetes type 1 wordt en niet of nauwelijks insuline aangemaakt. Bij type 2 diabetes is er een relatief tekort aan insuline. De meeste mensen hebben diabetes type 2, die ook wel bekend staat als ‘ouderdomsdiabetes’. Echter heeft maar 10% van deze groep ècht ‘ouderdomssuiker’, 90% lijdt namelijk aan ‘overgewichtsuiker’. Diabetes komt steeds vaker voor bij jonge en zwaarlijvige mensen. Hun diabetes wordt foutief geschaard onder de noemer ‘ouderdomsdiabetes’. Dit is niet juist gezien hun jonge leeftijd maar vooral niet omdat deze groep juist een teveel aan insuline aanmaakt omdat het lichaam ongevoelig reageert op insuline. Dit vergt een geheel andere behandeling die bij veel diëtisten en specialisten vaak niet bekend is. Mensen met overgewichtsuiker reageren slecht op koolhydraten. Daarom zijn zij geholpen met een koolhydraatarm dieet.

Over Harriët Verkoelen
Harriët Verkoelen is diëtist, diabetesverpleegkundige en schrijfster van het boek ‘Andere gezonde voeding. Lage bloedglucosewaarde, hoge vetverbranding’. Verkoelen heeft 25 jaar ervaring zowel als diëtist als diabetesverpleegkundige. Zij heeft duizenden mensen, waaronder diabetici, begeleidt naar een gezonder voedingpatroon waardoor zij zich gezonder en fitter voelen. Zowel in haar diëtistenpraktijk Prima Vita als online geeft zij voedingsadviezen aan mensen die gezonder willen eten, willen afvallen of beter willen leven met diabetes en hun medicijngebruik willen verminderen. Soms kunnen mensen zelfs helemaal met insuline-injecties stoppen. In 2012 verschijnt haar nieuwe boekenreeks over voedingsadvies.